PAP Smear testi nədir? Pap test nə üçün edilir?

PAP Smear testi nedir? Pap test ne ucun edilir?

Qadın sağlamlığının qorunması, xəstəliklərin qarşısının vaxtında alınması və erkən diaqnostika müasir təbabətin ən vacib prinsiplərindən biridir. Xüsusilə söhbət qadın reproduktiv sisteminin onkoloji xəstəliklərindən gedirsə, müntəzəm müayinələr həyat xilas edir.

Bu müayinələrin başında isə tibb dünyasında qızıl standart hesab olunan bir skrininq metodu dayanır. Bəs, qadınların tez-tez eşitdiyi və həkimlərin mütləq şəkildə tövsiyə etdiyi PAP Smear testi nədir?

Bu mətndə PAP Smear testinin nə olduğunu, necə keçirildiyini, kimlərin bu testi etdirməli olduğunu və uşaqlıq boynu xərçənginin qarşısının alınmasında oynadığı mühüm rolu ətraflı şəkildə nəzərdən keçirəcəyik. Qadın sağlamlığına dair ən çox verilən suallara aydınlıq gətirərək, bu sadə amma effektiv prosedurun əhəmiyyətini anlamağınıza kömək edəcəyik.

PAP Smear testi nədir və niyə edilir?

Sitoloji müayinə (Pap smear; sin. Papanikolau üsulu ilə yaxma) – uşaqlıq boynunun səthindən və uşaqlıq boynu kanalından götürülən yaxmanın hüceyrə tərkibini müəyyən etməklə, diaqnostik əhəmiyyətə malikdir.

Sitoloji müayinə üçün material, əsasən, Pap smear üsulu ilə götürülür. Pap smear uşaqlıq boynunun preinvaziv və invaziv xəstəlikləri üçün nəzərdə tutulmuş skrininq testidir. Bu üsul ÜST tərəfindən skrininq testi kimi təsdiq edilmişdir.

Tədqiqatların nəticələrinə əsasən Pap testi ilə aparılan skrininq sayəsində uşaqlıq boynu xərçənginin rastgəlmə tezliyi 79%, ölüm göstəriciləri isə 70% azalmışdır

Uşaqlıq boynu xərçəngi, qadınlar arasında ən çox rast gəlinən xərçəng növlərindən biridir. Lakin bu xəstəliyin ən böyük xüsusiyyəti onun çox yavaş inkişaf etməsidir. Normal hüceyrələrin xərçəng hüceyrələrinə çevrilməsi illər çəkə bilər.

PAP Smear testi hüceyrələr hələ tam xərçəngə çevrilmədən, anormal mərhələdə ikən onları müəyyən etməyə imkan verir. Beləliklə, xəstəlik başlamadan qarşısı alınır və ya çox erkən mərhələdə müalicə edilərək tam sağalma təmin olunur.

PAP Smear testi necə keçirilir?

Bir çox qadın bu testin adını eşitdikdə qorxu və ya narahatlıq hissi keçirir. Lakin PAP Smear testi tamamilə ağrısız, sürətli və ambulator şəraitdə (ginekoloq kabinetində) həyata keçirilən son dərəcə sadə bir prosedurdur.

Prosedurun mərhələləri aşağıdakı kimidir:

Hazırlıq: Pasiyent ginekoloji masaya uzanır.
Vizual Baxış: Ginekoloq uşaqlıq boynunu rahat görə bilmək üçün "spekulum" adı verilən tibbi alət-güzgü uşaqlıq yoluna (vaginaya) daxil edir. Bu alət uşaqlıq yolunun divarlarını bir-birindən ayıraraq həkimin serviksi aydın görməsini təmin edir.
Nümunənin Götürülməsi: Həkim kiçik, yumşaq bir fırça və ya xüsusi spatulanın köməyi ilə uşaqlıq boynunun səthindən hüceyrə sürüntüsü (nümunəsi) götürür. Bu proses cəmi bir neçə saniyə çəkir və pasiyent adətən yalnız yüngül bir toxunuş və ya təzyiq hiss edir.
Laboratoriyaya Göndərilmə: Götürülmüş hüceyrə nümunələri xüsusi bir maye içərisinə (Maye əsaslı sitologiya) və ya birbaşa şüşə üzərinə (ənənəvi üsul) yerləşdirilir və patologiya laboratoriyasına göndərilir.

Bütün bu prosedur ümumilikdə 3-5 dəqiqədən çox vaxt aparmır. Testdən dərhal sonra pasiyent öz gündəlik fəaliyyətinə tamamilə normal şəkildə davam edə bilər.

PAP Smear testinə necə hazırlaşmalı?

Test nəticələrinin ən yüksək dəqiqliklə çıxması üçün pasiyentin testdən əvvəl bəzi qaydalara əməl etməsi olduqca vacibdir.

Səhv və ya qeyri-dəqiq nəticələrin qarşısını almaq üçün aşağıdakı məqamlara diqqət yetirilməlidir:

Aybaşı (Menstruasiya) Dövrü: Testin aybaşı dövründə edilməsi tövsiyə edilmir. Qan hüceyrələri uşaqlıq boynu hüceyrələrinin mikroskop altında görünməsini çətinləşdirə bilər. Ən ideal vaxt aybaşı bitdikdən 10-20 gün sonradır.
Cinsi Əlaqə: Testdən ən azı 48 saat (iki gün) əvvəl cinsi əlaqədə olmaq olmaz. Cinsi əlaqə hüceyrə strukturunu müvəqqəti dəyişdirə bilər və ya uşaqlıq yolunda qalıqlar buraxaraq nəticəyə təsir edə bilər.
Vaginal Məhsullar: Testdən 48 saat əvvəl vaginal şamlar, gellər, kremlər, tamponlar və ya vaginal duş (uşaqlıq yolunun daxilini yumaq) istifadə edilməməlidir. Bu maddələr anormal hüceyrələri yuya bilər və ya onları maskalaya bilər.

Kimlər və hansı tezliklə PAP Smear testi etdirməlidir?

Ümumi tibbi protokollara və Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) tövsiyələrinə əsasən, PAP Smear testi üçün müəyyən yaş və tezlik standartları mövcuddur. Hər bir qadının fərdi sağlamlıq vəziyyətindən asılı olaraq həkim fərqli bir təqvim təyin edə bilsə də, ümumi qaydalar aşağıdakı kimidir:

21 - 24 yaş arası qadınlar

Skrininqə 21 yaşından başlamaq tövsiyə olunur (cinsi aktivlik müddətindən asılı olmayaraq). Bu yaş qrupundakı qadınların hər 3 ildən bir PAP Smear testi etdirməsi kifayətdir. Əgər nəticələr normaldırsa, hər il test etdirməyə ehtiyac yoxdur.

25 - 65 yaş arası qadınlar
Bu yaş dövründə uşaqlıq boynu xərçənginin əsas səbəbi olan HPV (İnsan Papilloma Virusu) testi də prosesə daxil edilir.

Qadınlar üçün üç fərqli seçim mövcuddur:

Hər 3 ildən bir yalnız PAP Smear testi.
Hər 5 ildən bir yalnız HPV testi (Primary HPV testing).
Hər 5 ildən bir həm PAP Smear, həm də HPV testi (buna "Ko-test" deyilir və ən etibarlı üsullardan biridir).

65 yaşdan yuxarı qadınlar

Əgər qadının son 10 il ərzində keçirdiyi testlərin nəticələri ardıcıl olaraq neqativ (normal) çıxıbsa və yüksək risk qrupuna daxil deyilsə, ginekoloqun rəyi ilə PAP Smear testlərini dayandıra bilər.

Xüsusi Qeyd: Uşaqlıq boynu xərçəngi riski yüksək olan qadınlar (məsələn, HİV/AİDS daşıyıcıları, immuniteti zəif olanlar və ya əvvəlki testlərində ciddi hüceyrə pozğunluğu aşkarlananlar) həkimlərinin məsləhəti ilə daha tez-tez test etdirməlidirlər.

PAP Smear testinin nəticələri nə ifadə edir?

Testin nəticələri adətən bir neçə gün ərzində hazır olur və patoloqun rəyi ilə ginekoloqa təqdim edilir. Nəticələr əsasən iki əsas qrupa bölünür:

1. Normal (neqativ) nəticə

Bu, uşaqlıq boynunda heç bir anormal və ya xərçəngönü hüceyrənin tapılmadığı mənasına gəlir. Heç bir patologiya yoxdur və siz həkiminizin təyin etdiyi növbəti müayinə vaxtına (məsələn, 3 il sonra) qədər rahat ola bilərsiniz.

2. Anormal (pozitiv) nəticə

Patoloji nəticə birbaşa olaraq xrəçəng olduğu mənasına gəlmir. Bu, sadəcə olaraq uşaqlıq boynunda bəzi hüceyrələrin fərqli və ya qeyri-normal göründüyünü göstərir.

Anormal nəticələrin dərəcələri olur:

ASC-US: Ən çox rast gəlinən anormal nəticədir. "Əhəmiyyəti müəyyən edilməyən atipik yastı hüceyrələr" deməkdir. ASC-US diaqnozu 10-20% hallarda CIN 1, 3-5% hallarda CIN 2 və ya CIN 3 ilə əlaqəlidir. CIN 1 əksər hallarda HPV infeksiyasının əlaməti olduğu və 60% hallarda spontan olaraq reqressiya etdiyi üçün ASC-US aşkar edilən xəstələrdə əsas məqsəd CIN 2 və CIN 3 patologiyalarını inkar etməkdir. Yüksək riskli HPV tiplərinə baxılması ASC-US aşkar edilən xəstələrin vəziyyətini dəyərləndirməkdə yararlıdır və bu test CIN 2 və CIN 3 patologiyalarını müəyyənləşdirməkdə 90% effektivdir.
LSIL (Aşağı dərəcəli skvamous intraepitelial lezyon): Hüceyrələrdə yüngül dərəcəli dəyişikliklər var. Bu dəyişikliklər çox vaxt HPV infeksiyası səbəbindən yaranır və bədənin immunitet sistemi tərəfindən öz-özünə təmizlənə bilir. Aşağı dərəcəli intraepitelial zədələnmə (LSIL) sitoloji nümunə alınan xəstələrin 1,6%-də aşkar edilir. Xəstələrin 70%-də CIN, onların isə 20%-də CIN 2-3 aşkar edilir. Bu xəstələrdə Pap smear testindən sonra əlavə müayinələrə ehtiyac vardır. LSIL aşkar edilən xəstələrə kolposkopiya və biopsiya məsləhət görülməlidir.
HSIL (Yüksək dərəcəli skvamous intraepitelial lezyon): Yüksək dərəcəli yastı hüceyrəli intraepitelial zədələnmə (HSIL) diaqnozu qoyulan xəstələr birbaşa kolposkopiya və biopsiyaya yönləndirilməlidir. Bu xəstələrin 2/3-də CIN 2 və daha ciddi patologiyalar aşkar edilir.
Karsinoma (Xərçəng): İnvaziv xərçəng olduqda Pap smear testinin yalançı neqativliyi 50%-dən çox olduğu üçün şişin gecikmiş mərhələləri olan xəstələrdə testin mənfi nəticəsinə etibar etmək olmaz. Pap testinin nəticəsində uşaqlıq boynu xərçənginə şübhə olduqda, diaqnoz histoloji olaraq təsdiq olunmalıdır.

PAP Smear testi ilə HPV arasındakı əlaqə nədir?

Uşaqlıq boynu xərçəngi hallarının demək olar ki, 99%-nə HPV (İnsan Papilloma Virusu) səbəb olur. HPV, cinsi yolla ötürülən çox geniş yayılmış bir virusdur.

Bu virusun yüzlərlə növü var, lakin onlardan bəziləri (xüsusilə HPV tip 16 və 18) "yüksək onkogen riskli" qrupa daxildir və uşaqlıq boynu hüceyrələrini zədələyərək xərçəngə yol açır.

HPV-nin tipləri
Aşağı riskli	6, 11, 40, 42, 43, 44, 54, 61, 72, 81
Yüksək riskli	16, 18, 26, 31, 33, 35, 39, 45, 51, 52, 56, 58, 59, 68, 69, 73, 82

PAP Smear testi nədir və onun HPV testindən fərqi nədir?

PAP Smear testi virusun yaratdığı nəticəni (hüceyrələrdəki dəyişikliyi və zədələnməni) yoxlayır.
HPV testi isə birbaşa uşaqlıq boynunda virusun özünün olub-olmadığını yoxlayır.

Müasir ginekologiyada bu iki testin birlikdə aparılması (Ko-test) uşaqlıq boynu xərçənginin erkən diaqnostikasında demək olar ki, 100%-ə yaxın qoruyuculuq və dəqiqlik təmin edir.

Tez-tez verilən suallar

1. PAP Smear testi bakirə qadınlara edilirmi?

Xeyr, PAP Smear testi adətən bakirə qadınlara edilmir. Çünki testin keçirilməsi üçün uşaqlıq yoluna spekulum daxil edilməlidir ki, bu da qızlıq pərdəsinin (himen) zədələnməsinə səbəb ola bilər. Bundan əlavə, uşaqlıq boynu xərçənginin əsas səbəbi olan HPV virusu cinsi yolla keçir. Cinsi əlaqədə olmamış qadınlarda uşaqlıq boynu xərçənginin yaranma riski son dərəcə aşağı olduğundan, bakirə qadınlar üçün bu skrininq testi tövsiyə edilmir.

2. PAP Smear testi hamiləlik zamanı oluna bilərmi?

Bəli, PAP Smear testi hamiləlik zamanı təhlükəsiz şəkildə oluna bilər. Hamiləliyin ilk aylarında (ilk trimestrdə) edilən rutin ginekoloji nəzarət zamanı həkiminiz bu testi keçirməyi lazım bilərsə, bunun dölə və ya hamiləliyə heç bir ziyanı yoxdur. Prosedur zamanı yalnız uşaqlıq boynunun xarici hissəsindən ehtiyatla hüceyrə götürülür. Hamiləlik zamanı uşaqlıq boynunda qan dövranı artdığı üçün testdən sonra çox yüngül, ləkə şəklində qanama ola bilər ki, bu da tamamilə normaldır.

3. PAP Smear testi neçə günə çıxır?

PAP Smear testinin nəticələrinin çıxma müddəti analiz laboratoriyasının iş yükündən və tətbiq olunan metoddan asılı olaraq dəyişir. Ümumiyyətlə, dövlət və ya özəl klinikalarda testin nəticələri 3 iş günü ilə 7 iş günü arasında hazır olur. Maye əsaslı sitologiya metodunda nəticələr bəzən daha sürətli çıxa bilər. Nəticələriniz hazır olduqdan sonra mütləq ginekoloqunuzla əlaqə saxlayıb hesabatı şərh etməsini istəməlisiniz.

4. PAP Smear testi ağrılı bir prosedurdurmu?

Xeyr, PAP Smear testi ağrılı bir prosedur deyil. Bir çox pasiyent bu barədə əsassız qorxular yaşayır. Prosedur zamanı spekulum yerləşdirilərkən yüngül bir təzyiq və ya gərilmə hissi, fırça ilə hüceyrə götürülərkən isə çox qısa sürən bir qıcıqlanma və ya yüngül sancı hiss edilə bilər. Ağrı hissi tamamilə pasiyentin özünü nə dərəcədə rahat buraxmasından asılıdır. Əgər ginekoloji masada çanaq əzələlərinizi sərbəst saxlasanız və dərindən nəfəs alsanız, heç bir ağrı hiss etməyəcəksiniz.

PAP Smear testinin faydaları: Niyə həyat xilas edir?

Bu testin qadın sağlamlığına olan töhfələrini bir neçə maddə ilə ümumiləşdirmək olar:

Fayda Spektri	İzahı
Erkən Diaqnostika	Hüceyrələrdəki xərçəngönü dəyişiklikləri hələ heç bir simptom (qanama, ağrı) yaranmadan illər öncə aşkarlayır.
Yüksək Müvəffəqiyyət Şansı	Erkən mərhələdə yaxalanan uşaqlıq boynu patologiyalarının müalicəsində müvəffəqiyyət dərəcəsi demək olar ki, 100%-dir.
Sadəlik və Əlçatanlıq	Cərrahi müdaxilə tələb etmir, narkozsuz edilir, qısa müddətdə tamamlanır və qiyməti olduqca uyğundur.
Psixoloji Rahatlıq	Nəticəsi təmiz çıxan qadınlar növbəti bir neçə il ərzində bu ciddi xəstəlik barədə narahatlıq yaşamırlar.

Məntdə yer alan məlumatlar yalnız maarifləndirmə xarakteri daşıyır. Diaqnoz və müalicə üçün mütləq həkiminizə müraciət edin.