Histeroskopiya: Nə zaman və necə Aparılır?
Qadın sağlamlığında uşaqlığın daxili boşluğu ilə bağlı problemlərin - qanaxma, uşaqlıq polipləri, mioma düyünləri və ya sonsuzluq səbəblərinin dəqiq müəyyən edilməsi müalicənin ən vacib mərhələsidir.
Məhz bu məqamda histeroskopiya əməliyyatı həkimlərə uşaqlığın daxilini birbaşa görmə imkanı verən, həm diaqnostik, həm də müalicəvi məqsədlərlə istifadə olunan minimal invaziv üsul kimi önə çıxır.
Bu məntdə histeroskopiyanın nə olduğunu, hansı hallarda tətbiq edildiyini, necə hazırlaşmaq lazım olduğunu və əməliyyatdan sonrakı sağalma prosesini sadə və anlaşılan dildə izah edəcəyik.
Histeroskopiya nədir?
Histeroskopiya ucunda kiçik kamera olan nazik, işıqlandırılmış bir alətin (histeroskop) vaginadan və serviks (uşaqlıq boynu) kanalından keçirilərək uşaqlıq boşluğuna yönəldilməsi ilə aparılan prosedurdur.
Kamera vasitəsilə uşaqlığın daxili səthi monitor ekranında böyüdülmüş şəkildə göstərilir və həkim heç bir kəsik aparmadan uşaqlığın selikli qişasını (endometriumu), boşluğun formasını və mümkün patoloji dəyişiklikləri müşahidə edə bilir.
Prosedur zamanı uşaqlıq boşluğunu genişləndirmək və daha aydın görüntüləmək üçün adətən steril maye (fizioloji məhlul) və ya bəzi hallarda karbon qazı istifadə olunur. Bu, uşaqlığın divarlarının bir-birinə yapışmasının qarşısını alaraq kameranın daxili sətihi tam əhatə etməsinə şərait yaradır.
Histeroskopiya hansı hallarda tətbiq olunur?
Histeroskopiya həm diaqnoz qoymaq, həm də müalicə aparmaq üçün geniş istifadə olunur.
Əsas göstərişlərə aşağıdakılar daxildir:
● Patoloji uşaqlıq qanaxmaları — 2 menstrual sikl arasında, menopauzadan sonra və ya həddindən artıq güclü aybaşı qanaxmaları zamanı səbəbin araşdırılması
● Uşaqlıq polipləri — endometrial poliplərin aşkarlanması və eyni prosedur zamanı çıxarılması
● Submukoz mioma düyünləri — uşaqlıq boşluğuna doğru böyüyən mioma düyünlərinin aradan qaldırılması
● Uşaqlıqdaxili bitişmələr (Asherman sindromu) — əvvəlki əməliyyatlar və ya küretaj nəticəsində yaranan bitişmələrin ayrılması
● Uşaqlıq septumu (arakəsməsi) — anadangəlmə uşaqlıq daxilində olan arakəsmənin ləğvi
● Sonsuzluq və təkrarlanan abortların araşdırılması — hamiləliyin başa çatmasına və ya dölün implantasiyasına mane olan patologiyaların müəyyən edilməsi
● Spiralların çıxarılması
● Endometrial biopsiya — şübhəli toxumadan nümunə götürülməsi
Histeroskopiyanın növləri: diaqnostik və operativ (əməliyyat ) histeroskopiya
Histeroskopiyanın iki növü var:
Diaqnostik histeroskopiya — yalnız müayinə məqsədi daşıyır, adətən qısa sürür (5-15 dəqiqə) və çox vaxt yerli anesteziya ilə, hətta bəzən anesteziyasız, ambulator şəraitdə aparıla bilər.
Operativ (cərrahi) histeroskopiya — müayinə zamanı aşkarlanan polip, mioma, yapışıq və ya septumun eyni seansda çıxarılmasını və ya korreksiyasını əhatə edir. Bu daha uzun çəkir və adətən regional və ya ümumi anesteziya tələb edir.
Hansı formanın seçiləcəyi həkimin ilkin müayinə (ultrasəs) nəticələrinə və şikayətlərin xarakterinə əsasən müəyyənləşdirilir.
Əməliyyata necə hazırlaşmaq lazımdır?
Histeroskopiya əməliyyatı planlaşdırılarkən bir neçə hazırlıq addımı vacibdir:
- Vaxt seçimi — Prosedur adətən aybaşıdan sonrakı ilk həftədə (menstrual siklin follikulyar fazasında) planlaşdırılır, çünki bu dövrdə endometrium daha nazik olur və görüntü keyfiyyəti daha yüksək olur.
- Hamiləlik testi — Əməliyyatdan əvvəl hamiləliyin istisna edilməsi mütləqdir.
- Laborator müayinələr — Ümumi qan analizi, infeksion skrininq tələb oluna bilər.
- Ümumi anesteziya planlaşdırılırsa — Əməliyyatdan əvvəlki axşamdan ac qalmaq tövsiyə olunur.
- Dərmanların bildirilməsi — Qan durulaşdırıcı və ya digər müntəzəm qəbul edilən dərmanlar barədə həkimə əvvəlcədən məlumat verilməlidir.
Əməliyyat necə aparılır?
Prosedur zamanı xəstə ginekoloji masada uzadılır. Uşaqlıq boynu genişləndirildikdən sonra histeroskop nazik boru vasitəsilə vaginadan keçirilərək uşaqlıq boşluğuna yönəldilir.
Boşluq steril maye ilə yavaş-yavaş genişləndirilir və kamera vasitəsilə daxili səth ekranda izlənilir. Əgər əməliyyat xarakterli müdaxilə (polip, mioma çıxarılması) tələb olunarsa, histeroskopun kanalından keçirilən kiçik cərrahi alətlərlə bu, eyni seans daxilində icra olunur.
Diaqnostik hallarda prosedur adətən 10-20 dəqiqə, əməliyyat xarakterli hallarda isə 30-60 dəqiqəyə qədər davam edə bilər.
Əməliyyatdan sonra bərpa dövrü
Histeroskopiyadan sonrakı bərpa dövrü, əməliyyatın həcmindən asılı olaraq dəyişir:
● Yüngül ağrılar və ləkələnmə ilk günlərdə normal sayılır
● Diaqnostik histeroskopiyadan sonra qadınların əksəriyyəti həmin gün və ya növbəti gün adi fəaliyyətlərinə qayıda bilir
● Əməliyyat xarakterli müdaxilədən sonra isə tam bərpa üçün bir neçə gün istirahət tövsiyə olunur
● Həkim tərəfindən əks göstəriş olmadıqda, cinsi əlaqə və hovuz/hamam istifadəsi adətən bir neçə gün təxirə salınır
● Ağrıkəsici preparatlar (həkimin təyin etdiyi dozada) ağrını yüngülləşdirməyə kömək edir
Mümkün risklər və ağırlaşmalar
Histeroskopiya ümumilikdə təhlükəsiz prosedur sayılsa da, hər tibbi müdaxilədə olduğu kimi müəyyən risklər mövcuddur:
● İnfeksiya riski (nadir hallarda)
● Qanaxma
● Uşaqlıq divarının perforasiyası
● Serviks toxumasına xəsarət
● Genişləndirici mayeyə qarşı nadir reaksiyalar
Bu ağırlaşmaların əksəriyyəti nadir rast gəlinir və təcrübəli mütəxəssis tərəfindən aparılan əməliyyatlarda risk minimuma endirilir.
Tez-tez verilən suallar
Histeroskopiya əməliyyatı ağrılıdırmı?
Diaqnostik histeroskopiya zamanı qadınlar adətən yüngül ağrı və ya təzyiq hissi yaşayırlar ki, bu da menstruasiya ağrısına bənzəyir. Əməliyyat xarakterli hallarda anesteziya tətbiq olunduğu üçün prosedur zamanı ağrı hiss edilmir, lakin sonrakı saatlarda yüngül ağrı müşahidə oluna bilər.
Histeroskopiya əməliyyatından sonra neçə gün istirahət lazımdır?
Diaqnostik prosedurdan sonra bir çox qadın həmin gün və ya ertəsi gün gündəlik işinə qayıda bilir. Əməliyyat xarakterli müdaxilələrdə isə 2-5 gün istirahət tövsiyə olunur, konkret müddət isə çıxarılan patologiyanın həcmindən asılıdır.
Histeroskopiya zamanı hansı növ anesteziya istifadə olunur?
Diaqnostik histeroskopiya zamanı yerli anesteziya və ya heç bir anesteziya tələb olunmaya bilər. Əməliyyat xarakterli histeroskopiyada isə adətən qısamüddətli ümumi anesteziya və ya regional (spinal) anesteziya tətbiq edilir.
Histeroskopiya əməliyyatından sonra hamilə qalmaq mümkündürmü?
Bəli, bir çox hallarda histeroskopiya məhz implantasiyaya mane olan polip, mioma və ya yapışıqların aradan qaldırılması yolu ilə hamiləlik ehtimalını artırmaq məqsədilə tətbiq olunur. Bərpa dövründən sonra həkimin göstərişinə əsasən hamiləliyə cəhd etmək mümkündür.
Histeroskopiya menstrual siklin hansı günündə edilir?
Ən optimal vaxt aybaşının bitməsindən sonrakı ilk günlərdədir, çünki bu dövrdə endometrium nazik olur və uşaqlıq boşluğunun görüntülənməsi daha keyfiyyətli olur.
Histeroskopiya əməliyyatından sonra qanaxma normaldırmı?
Bir neçə gün davam edən yüngül-orta ləkələnmə normal qəbul edilir. Lakin qanaxma güclənərsə, yüksək temperatur, güclü ağrı və ya pis qoxulu ifrazat müşahidə olunarsa, dərhal həkimlə əlaqə saxlanılmalıdır.
Məntdə yer alan məlumatlar yalnız maarifləndirmə xarakteri daşıyır. Diaqnoz və müalicə üçün mütləq həkiminizə müraciət edin.